Bối cảnh và vai trò của đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc

Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức, yêu cầu kiểm soát quyền lực, phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân ngày càng trở nên cấp thiết. Một trong những thiết chế giữ vai trò quan trọng trong thực hiện yêu cầu này chính là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với chức năng giám sát và phản biện xã hội.

Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện giám sát và phản biện xã hội”. Cùng với đó, Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị đã cụ thể hóa cơ chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội; Nghị quyết liên tịch số 403/2017/NQLT-UBTVQH14 - CP – ĐCTUBTWMTTQVN ngày 15/6/2017 giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ban hành Nghị quyết liên tịch quy định chi tiết các hình thức giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Đặc biệt, trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn mới, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu: “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội, đóng góp ý kiến của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội và Nhân dân”. Trong bối cảnh đó, hoạt động giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc không chỉ là yêu cầu mang tính pháp lý mà còn là đòi hỏi khách quan của thực tiễn quản trị quốc gia hiện đại. Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động này phụ thuộc rất lớn vào chất lượng đội ngũ cán bộ - lực lượng trực tiếp tổ chức, triển khai và quyết định chất lượng giám sát, phản biện xã hội.

Ban Thường trực Uỷ ban MTTQ Thành phố khảo sát khu tái định cư Thống Nhất-Tân Mai

Tại thành phố Đồng Nai nhằm cụ thể hoá các quy định của Trung ương về hoạt động giám sát và phản biện xã hội, Ban Thường trực Uỷ ban MTTQ Việt Nam thành phố đã tham mưu Ban Thường vụ Thành uỷ ban hành Quyết định số 801-QĐ-TU ngày 14/10/2014 về quy định thực hiện Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn thành phố Đồng Nai; Quyết định số 729-QĐ/TU ngày 12/9/2014 về Quy định trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền tiếp thu góp ý của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.

Cùng với thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Đồng Nai - một trung tâm kinh tế, là thành thành phố động lực quan trọng của khu vực Đông Nam bộ và cả nước, đang đẩy mạnh xây dựng đô thị thông minh, chính quyền số, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động giám sát ngày càng cao. Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận vẫn còn những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Do đó, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc các cấp là yêu cầu mang tính cấp thiết và chiến lược, nhằm phát huy hiệu quả vai trò giám sát, phản biện xã hội; tham gia góp ý xây dựng Đảng, chính quyền trong bối cảnh triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đồng Nai lần thứ I nhiệm kỳ 2025-2030.

Thực trạng công tác giám sát, phản biện xã hội và chất lượng đội ngũ cán bộ của Mặt trận tổ quốc trong thực hiện công tác giám sát, phản biện xã hội tại thành phố

Trong những năm qua, hoạt động giám sát trên địa bàn thành phố Đồng Nai, được triển triển khai có hiệu quả. Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố đã chủ trì tổ chức giám sát 208 cuộc; các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh giám sát được 45 cuộc; Ở cấp cơ sở đã tổ chức 3.573 cuộc; Bên cạnh đó, tích cực phối hợp với Hội đồng nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác giám sát. Thành phố đã phối hợp thực hiện 596 cuộc giám sát, cơ sở phối hợp thực hiện 6.504 cuộc. Nội dung giám sát rất đa dạng, liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau, đúng theo tinh thần chỉ đạo của cấp trên và văn bản của Đảng, Nhà nước như: lĩnh đất đai, cụ thể tiến độ giải quyết hồ sơ cho người dân, bồi thường, tái định cư, giám sát quá trình cơ quan Nhà nước xây dựng, điều chỉnh và áp dụng bảng giá đất…; lĩnh vực giải quyết khiếu nại, tố cáo, an sinh xã hội, cải cách hành chính, đạo đức công vụ của cán bộ, công chức…bên cạnh đó, đã tổ chức 04 đoàn giám sát việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt, cán bộ, đảng viên đối với 03 tập thể, 06 cán bộ lãnh đạo, người đứng đầu và 13 đại biểu HĐND thành phố. Ủy ban MTTQ Việt Nam cơ sở đã tổ chức 41 cuộc giám sát đối với việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống, trách nhiệm thực thi công vụ và trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên; trong đó có 32 cán bộ lãnh đạo, người đứng đầu, 07 tập thể và 55 cá nhân là đại biểu Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2021-2026.

Sau giám sát, Uỷ ban Mặt trận các cấp đã ban hành các văn bản kiến nghị, có hơn 80% kiến nghị được các cơ quan, đơn vị tiếp thu và phản hồi bằng văn bản.

Ban Thanh tra nhân dân tổ chức 6.589 cuộc và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, tổ chức 12.966 cuộc. Qua đó đã phát hiện, kiến nghị xử lý nhiều vụ việc liên quan đến chất lượng công trình, tiến độ thực hiện dự án, trách nhiệm thực thi công vụ của cán bộ, công chức cơ sở.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp trên địa bàn thành phố, bên cạnh những kết quả đạt được, đã bộc lộ một vấn đề mang tính căn bản và có ý nghĩa quyết định đến chất lượng, hiệu quả giám sát, phản biện xã hội đó là năng lực của đội ngũ cán bộ Mặt trận, nhất là ở cấp cơ sở, vẫn chưa theo kịp yêu cầu của tình hình mới. Thực tiễn cho thấy, trước sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế - xã hội và yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý nhà nước; xây dựng chính sách, pháp luật nội dung giám sát, phản biện ngày càng mở rộng, đi vào các lĩnh vực có tính chuyên môn sâu và phức tạp như quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính – ngân sách, cũng như các vấn đề phát sinh trong quá trình chuyển đổi số. Trong khi đó, một bộ phận cán bộ Mặt trận cơ sở còn hạn chế về kiến thức chuyên ngành, kỹ năng phân tích, tổng hợp thông tin và khả năng tiếp cận, khai thác dữ liệu số, dẫn đến lúng túng trong tổ chức thực hiện và chưa phát huy đầy đủ vai trò giám sát, phản biện xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những giải pháp đồng bộ, căn bản nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn hiện nay.

Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận các cấp trên địa bàn thành phố, đáp ứng yêu cầu giám sát, phản biện trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp chuyển đổi số mãnh mẽ.

Một là, hoàn thiện công tác cán bộ, bảo đảm đúng người, đúng việc.

Chất lượng đội ngũ cán bộ phụ thuộc lớn vào công tác tuyển chọn, bố trí và sử dụng cán bộ. Vì vậy, cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn cụ thể đối với cán bộ làm công tác giám sát, phản biện xã hội, trong đó nhấn mạnh yêu cầu về trình độ chuyên môn, năng lực phân tích và kỹ năng thực tiễn. Đồng thời, cần có cơ chế thu hút những người có trình độ chuyên môn cao trong các lĩnh vực kinh tế, pháp luật, công nghệ thông tin tham gia công tác Mặt trận. Việc quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ trẻ, có năng lực, có tư duy đổi mới sẽ tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu lâu dài.

Hai là, chú trọng nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng giám sát, phản biện xã hội cho đội ngũ cán bộ.

Đây là giải pháp mang tính nền tảng, có ý nghĩa quyết định. Trong điều kiện nội dung giám sát, phản biện xã hội ngày càng mở rộng và đi vào chiều sâu, đòi hỏi cán bộ Mặt trận không chỉ nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước mà còn phải có kiến thức chuyên ngành ở các lĩnh vực cụ thể như đất đai, quy hoạch, môi trường, đầu tư công, tài chính – ngân sách. Do đó, cần đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng thiết thực, chuyên sâu, lấy nhu cầu thực tiễn làm trung tâm; tăng cường các lớp tập huấn theo chuyên đề, gắn với tình huống cụ thể tại địa phương. Việc mời các chuyên gia, nhà quản lý có kinh nghiệm tham gia giảng dạy sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, giúp cán bộ Mặt trận từng bước làm chủ kiến thức và kỹ năng giám sát chuyên sâu.

Ba là, nâng cao năng lực số, thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, hoạt động giám sát, phản biện cũng không nằm ngoài xu thế đó. Việc trang bị năng lực số cho đội ngũ cán bộ Mặt trận là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội. Cán bộ cần được đào tạo kỹ năng sử dụng các nền tảng số, khai thác và phân tích dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin trong thu thập, xử lý và tổng hợp thông tin phục vụ giám sát, phản biện xã hội. 

Bốn là, tăng cường cơ chế phối hợp và huy động nguồn lực hỗ trợ chuyên môn.

Hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận có phạm vi rộng, nội dung đa dạng, trong khi đội ngũ cán bộ cơ sở còn hạn chế về năng lực chuyên môn, kinh nghiệm. Do đó, cần phát huy vai trò của các hội đồng tư vấn, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, Uỷ viên uỷ ban MTTQ có chuyên môn, năng lực, người có uy tín trong cộng đồng tham gia vào quá trình giám sát, phản biện xã hội. Đây là nguồn lực quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng, tính khoa học và tính phản biện của các hoạt động giám sát, phản biện xã hội.

Năm là, bảo đảm điều kiện hoạt động và chính sách hỗ trợ phù hợp.

Để đội ngũ cán bộ Mặt trận yên tâm công tác, phát huy hết năng lực, cần quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị, đặc biệt là hạ tầng công nghệ phục vụ chuyển đổi số. Đồng thời, có cơ chế, chính sách hỗ trợ, đãi ngộ hợp lý nhằm tạo động lực làm việc, khuyến khích cán bộ nâng cao trình độ, trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội. Đây là yếu tố quan trọng bảo đảm tính bền vững trong nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận trong tình hình mới.

Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận là một yêu cầu cấp thiết, mang tính quyết định đối với hiệu quả vai trò giám sát và phản biện xã hội của tổ chức. Đội ngũ cán bộ chất lượng cao không chỉ góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng Đảng và chính quyền trong sạch, vững mạnh. Sự tin tưởng của người dân vào các cơ quan lãnh đạo sẽ được tăng cường khi cán bộ Mặt trận thể hiện được năng lực và trách nhiệm trong công tác của mình.

Để đạt được mục tiêu này, việc thực hiện đồng bộ các giải pháp là hết sức cần thiết. Những giải pháp này nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao và kỹ năng số tốt. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số đang trở thành xu hướng tất yếu tại Đồng Nai. Một đội ngũ cán bộ Mặt trận được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng sẽ đáp ứng hiệu quả các yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, qua đó nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội củng cố niềm tin của Nhân dân và góp phần xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền ngày càng trong sạch, vững mạnh góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương.